Mise en abyme

Het Mensenbrein, de “supercomputer", op het verkeerde been

Het mensenbrein is de "supercomputer" in het mensenhoofd, de meest ingewikkelde organische supercomputer dat evolutie van leven op planeet Aarde heeft voortgebracht.

...Een "supercomputer" dat niet "logisch" werkt (...denkt...)… Het zoekt naar patronen… Het werkt associatief op impulsen van zintuigen en het endocrien systeem… Koppelt terug op "herinneringen" en komt zo  tot "beslissingen"; "de output"

"Wij zijn ons brein" - zoals Dick Swaab, neurobioloog/hersenonderzoeker, zegt… Hij heeft er een boek over geschreven.

...Chemie.. Neurotransmitters die ons gedrag beïnvloeden… De wijze waarop "ons brein" werkt/functioneert wordt mede beïnvloed door wat er door onze aderen stroomt en de impulsen dat het krijgt. Zelfs parasieten zoals Toxoplasmose kunnen ons brein beïnvloeden… (lees hierover mijn Blog "Post-Trauma"). Hoezo "Vrije Wil"... Bovendien is de Mens een dier, een primaat (aapachtige), dat ook in mentale zin links heeft met het evolutionaire verleden.

...Hardware... Software… Erfelijke aanleg… Voortdurende fysiologische verandering in het hoofd door tal van impulsen...

...Hoewel veel overeenkomsten is geen mensenbrein gelijk...

Luister eventueel naar bijgaande "Nature Podcast" waar Oliver Sacks, neuroloog, het heeft over hallucinaties.

Sacks heeft het o.a. over het Syndroom van Charles Bonnet. Een "aandoening" die sommigen hebben omdat hun brein geen of onvoldoende visuele impulsen meer krijgt. Het slaat op hol en genereert in het hoofd de vreemdste visioenen. Dit omdat deze mensen kort daarvoor blind zijn geworden of omdat het gezichtsvermogen recent aanzienlijk is teruggelopen. Meestal verdwijnen deze hallucinaties na verloop van tijd. Omdat deze hallucinaties regelmatig ouderen overkomt wordt vaak in eerste instantie gedacht aan dementie, wat het dus beslist NIET is!

In 2009 was Oliver Sacks op een TED-conferentie, waar hij vertelde hoe ons brein ons voor de gek kan houden. Zeer de moeite van het bekijken waard! (Nederlands ondertiteld)

Recursie - "Ad Infinitum"

...Het "Droste-effect" in het brein… Plato en Descartes op het verkeerde been… Om over religies maar te zwijgen...

René Descartes (1596-1650) zag de "ik" gescheiden van het "materiële zijn". Het lichaam als voertuig van de geest.

"Cogito ergo sum" - "Ik denk, dus ik besta"

Dit Dualistische argument komt oorspronkelijk niet van Descartes.

Filosoof Plato (ca. 427 v.Chr. - 347 v.Chr.) (be)redeneerde er al over en was met dit denken (filosofie) van grote invloed op het Christendom (dat voor zover ik nu denk te weten een van oorsprong Grieks-Romeins geloof is - dat zo op "eigen wijze" voortborduurt op de oudere Joodse, -dat ook weer een evolutie is van nóg oudere "religies")

Citaat van Wikipedia:

Het antropologische dualisme, dat betrekking heeft op de tegenstelling lichaam (en zijn sterfelijkheid) en ziel (en zijn onsterfelijkheid) van de mens. 

Plato was de eerste filosoof die dit dualisme vaststelde. Hij trok dit dualistisch denken door in zijn hele beschouwing van de werkelijkheid. Ook deze was dualistisch: de ware werkelijkheid wordt gevormd door de ideeënwereld; deze staat tegenover de wereld van de verschijnselen die daar slechts een afschaduwing van is. Deze Platoonse filosofische opvatting wordt ook wel metafysisch idealisme genoemd. 

Het Platoonse dualisme van lichaam en ziel werd in de middeleeuwen onder meer bestreden door de filosoof en theoloog Nicolaus Cusanus. 

De grondlegger van de moderne filosofie, Descartes, gaf het denken over het dualisme van lichaam en ziel weer een nieuwe impuls: hoewel van elkaar gescheiden en te onderscheiden, waren ziel en lichaam volgens hem desondanks innig met elkaar verbonden. 

Zoals gezegd: ons lichaam voertuig van de geest (ziel) naar mijn stellige indruk een illusie. Geen "mannetje" of "vrouwtje" in het hoofd.

Brein en lichaam genereren het zelfbewustzijn.

Het "mannetje" of "vrouwtje" in ons hoofd is niet meer dan een projectie van ons brein. Persoonlijk geloof ik niet in "de ziel" als een op zichzelf staande entiteit."De Homunculus" dat aan het roer staat… "Cartesiaans Theater" zoals Daniel Dennett het noemt. 

Wie "bestuurt" dan die "Homunculus" hè?… 

Intuïtief voelt het alsof we als persoon "los" staan van die tastbare wereld, terwijl het toch wordt gegenereerd door onze fysiologie. Het bewustzijn lijkt een aparte entiteit, maar is het m.i. naar alle waarschijnlijkheid niet.

Dat "Wij Mensen" de "tastbare wereld" en de "geestelijke wereld" gescheiden zien lijkt mij vanwege bovenstaande "logisch" (sic)

...Ik moet denken aan een Matroesjka-pop... (een poppetje in een poppetje in een poppetje in een poppetje in een poppetje, etc, etc.)

De weergave van de werkelijkheid dat het brein middels allerlei stimuli in het hoofd genereert kan dus in meer of mindere mate afwijken van de échte werkelijkheid. Het brein geeft een interpretatie. Perceptie is nog geen waarheid.

Visioenen

Uiteraard vinden Zevendedagsadventisten dat ze de enige erfgenamen zijn van het èchte Christelijke geloof (zoals vele van deze fundamentalistische sekten). 

Ellen G. White (1827-1915), die aan de wieg stond van dit merkwaardige genootschap, had visioenen die als profetisch werden geïnterpreteerd. Er bestaat het vermoeden dat haar epileptische aanvallen die visioenen verklaarden. Door opgelopen hersenbeschadiging had ze waarschijnlijk temporaalkwabepilepsie opgelopen. In haar jeugd kreeg ze namelijk een steen tegen het hoofd waardoor ze enige tijd in coma raakte. De BBC besteedde in de Horizon-documentaireserie in de aflevering "God on the Brain" in 2003 o.a. aandacht aan Ellen G. White. Een beschrijving van deze aflevering is nog steeds te lezen op de BBC-Horizon-website (link): God on the Brain - programme summary

Niet uitgesloten kan worden dat er "profeten" zijn geweest die een of andere vorm van hersenaandoening hadden. Denk bijvoorbeeld aan de Farizeeër Saul die op weg naar Damascus, zoals beschreven in de Bijbel, blind werd en vervolgens een visioen kreeg (Handelingen 9). Mocht dit echt zo zijn gebeurd dan lijkt dit verdomd (sic!) veel op temporaalkwabepilepsie. Saul werd de latere "Apostel Paulus" die wel erg veel invloed had op het Nieuwe Testament van de Christelijke Bijbel.

Wat konden mensen in die tijd weten… Zij hadden niet de wetenschap die wij nu hebben.

Er kunnen werkelijk mensen zijn geweest die écht dachten dat ze van hogerhand een boodschap ingegeven hadden gekregen… Vervolgens zouden hele volksstammen achter zo'n figuur aan kunnen gaan lopen… En "van horen zeggen" komt dan de rest…

Robert Sapolsky, neurobioloog, heeft het vermoeden dat mogelijk schizotypische figuren aan de wieg stonden van sommige religieuze bewegingen. Denk bijvoorbeeld aan Mohammed en Islam.

Sapolsky heeft het in bijgaande video, "about Biological Underpinnings of Religiosity", o.a. over schizotypische persoonlijkheidsstoornis (in deze pagina ingesloten van YouTube). Mensen met deze excentrieke stoornis lopen volgens Sapolsky in dit college uit 2002 (Universiteit van Stanford) niet alleen met allerlei merkwaardige waanideeën rond, maar hebben daarnaast niet zelden last van megalomane trekjes (sjamanen…., profeten…).

Lange video… Alleen al de moeite waard om zo Sapolsky eens mee te maken (mijn mening)… Een recentere lezing van Sapolsky, uit 2011, is eveneens het bekijken waard (link): Robert Sapolsky: Are Humans Just Another Primate? ...Bij tijd en wijle hilarisch...

Dualisme zit IN het hoofd.

"De Ziel", het zelfbewustzijn als op zichzelf staande entiteit, een illusie.


Iets

Secularisatie in ons kikkerlandje…

Kerken lopen leeg, maar de meesten schijnen toch vast te willen houden aan hoop…

De "Hoe-en-Waarom-vraag" blijft knagen…

Van Lommel's "Eindeloos Bewustzijn" op de boekenplank… (BDE "binnenkort in dit theater").

Er MOET toch "IETS" zijn

Kom me niet aan dat de Bijbel zo'n rechtvaardige inhoud heeft. Ook in het Nieuwe Testament staan zaken die gruwelijk zijn - zeker de intentie ervan. Veel Christenen die "goed doen" schijnen niet goed te weten wat precies in die Bijbel staat.

Ronald Plasterk, de huidige Minister van Binnenlandse Zaken,  liet zich, toen actief als moleculair bioloog, in 2001 o.a. in De Groene nogal negatief uit over het "Ietsisme". De halfslachtige haast agnostische wijze van geloof belijden van veel "nauwelijks belijdende" Christenen (misschien wel de meeste) …"Er moet toch "iets" zijn… Plasterk vond dit "een armzalig en irritant tijdsverschijnsel".

Toen Plasterk, tevens PvdA politicus, in 2007 voor het eerst Minister werd (van Onderwijs) moest hij samenwerken met de zeer religieuze ChristenUnie...Hij zei toen dat hij "Ietsisme" juist wel goed vond en kwam terug op zijn wat boude uitspraken. "Ach"... zei hij... "over 25 jaar zijn ze misschien wel zover dat ze andere opvattingen daarover zullen krijgen". Nu "als Minister" vond hij van zichzelf dat bepaalde beweringen niet meer konden. Tja... Zelden heb ik politici op echte principes kunnen betrappen. Niets nieuws onder de zon.

"Ietsisme" Daar is m.i. niet zoveel mis mee… Houdt het maar lekker vaag.

Anderen vluchten in bijgeloof. Occulte activiteiten uit het verre verleden worden weer opgedoken. ...Tarotkaarten, numerologie, glaasje draaien, astrologie...

Of mensen slaan door en duiken in een of andere fundamentalistisch evangelische beweging...

"De Bijbel" lezen als waargebeurd geschiedenisboek, waar ook nog eens een heel "eigen" interpretatie aan wordt gegeven....  (Baptisten, Pinkstergemeente, Jehovah's, de eerdergenoemde Zevendedagsadventisten en nog een hele waslijst aan Charismatische kerkgenootschappen, - ik noem ze "spring-en-huppel-kerken")

Blik op oneindig en kop in het zand (ik bedoel... met oogkleppen op met de neus in De Bijbel). 

"Nieuwe Spiritualiteit" is populair, -voor wie het Evangelisch Christendom niet hip genoeg is. Veel ervan is voortgekomen uit de New Age beweging uit de jaren zeventig van de vorige eeuw. Daar ontstonden vervolgens weer allerlei "moderne" stromingen uit. Maar eigenlijk wordt veel gerecycled… Nauwelijks te (be)vatten maakt het interessant zo lijkt het. Als het maar vooral mystiek (lees: "mysterieus"= "onbegrijpelijk") is. 

Het esoterisch mystieke Christendom van vroege Christenen wordt met eigen interpretatie "nieuw leven" ingeblazen. Maar of dat moderne "Gnosticisme", dat diverse derivaten kent, maar enigszins in de buurt komt van wat vroegere Gnosten in de eerste eeuwen na Christus beleden waag ik te betwijfelen. 

Het Jodendom kent de mystieke Kabbala waar recent een gemoderniseerde versie uit is voortgekomen. Ik weet niet of de hype inmiddels al over is…. "Ingewijden", waaronder "beroemdheden", lopen rond met rood wollen polsbandje …("Kabbalah-Power"). Wikipedia besteedt zelfs een hele pagina aan Madonna's Kabbala

Daar waar de wetenschappelijke methode tekort schiet of voor raadsels komt te staan ontstaan niches voor "Nieuwe Spirituëlen".

Kwantummechanica, een discipline dat zich bezighoudt met het allerkleinste (op atomair -en sub-atomair niveau), levert meer vragen op dan antwoorden. Richard Feynman's uitspraak "If you think you understand quantum mechanics, you don't understand kwantum mechanics" is nog steeds een hit op Google-search … 'k heb het net gegoogled :D

"Kwantumverstrengeling" - iets wat natuurkundige Albert Einstein "spooky action' noemde (hij moest er maar niks van hebben) - lijkt voor biologische processen van belang te zijn. Het is tot nu toe echter helemaal niet duidelijk hoe of in welke mate. Dat laatste leidde ertoe dat hele volksstammen een bevestiging zagen in hun esoterisch verlangen.


What the bleep...

"Kwantumwetenschapper" Stuart Hameroff ontwikkelde samen met Roger Penrose een bewustzijnstheorie (dat eigenlijk niet meer is dan een hypothese). Het brein zou "kwantumbewustzijn" hebben. 

Hameroff werkte samen met "Ramtha's School of Enlightenment" aan het tot stand komen van de film "What the Bleep Do We Know!?"(2004).  "Vrouwtje bezemsteelJ.Z. Knight - alias Ramtha - zit achter die "opleiding van verlichting" (sic). Ramptha, een 35.000 jaar oud wezen, wordt "voortgebracht" ("ge-channeled"/"gekanaliseerd") door het medium J.Z. Knight.

Hameroff had beter afstand van "What the Bleep…" kunnen nemen. Michael Shermer, scepticus, bekritiseerde hem in 2005 in The Scientific American (terecht naar mijn mening). Hier de link naar betreffend stuk op de website van Shermer (link): "Quantum Quackery” (zeer het lezen waard). Hamerhof gaf vervolgens toe dat die rare film, eigenlijk een "gedachte-experiment" was dat niet serieus genomen moest worden. Ja, ja… - vertel dat aan al die mensen die in hocus-pocus geloven… Sprak zelf de afgelopen jaren met twee mensen (los van elkaar) die dat sprookje wel erg serieus namen...

Die "quantum flapdoodle", ook wel "kwantummystiek" genoemd, is tegenwoordig bijzonder populair. "Profeten" die actief zijn in dit genre zijn als popsterren. Deepak Chopra  ook aanbeden door Lady GaGa, is mede inspirator van "What the Bleep Do We Know!?". Van zijn optredens, boeken, kwakzalverij, video's en andere merchandising is deze "mysticus”* zo rijk geworden dat zelfs zijn dikgemontuurde bril met diamanten is bezet. Bescheiden man… 


Waarom is er iets in plaats van niets

De vraag "Why is there Something rather than Nothingis tegenwoordig nogal "in".

Theoretisch natuurkundige Lawrence Krauss, atheïst en nogal "anti religie", kwam onlangs uit met een reductionistisch boek om - zoals het erop lijkt - de hoop op het bestaan van een schepper voorgoed uit te vlakken; "A Universe from Nothing: Why There Is Something Rather Than Nothing". 

"Why Does the World Exist?: An Existential Detective Story" van filosoof Jim Holt lijkt daar weer een reactie op. Lees eventueel dit interview met Jim Holt in The New York Times (link): No Small Talk: Jim Holt on Why the World Exists

Kwam de "Big Bang" 13,8 miljard jaar geleden uit het niets? 

Creatio ex nihilo?

…Was er daarvoor al "iets"? …is er één heelal of zijn er meerdere?… Waar gaat het allemaal heen? Entropie?

Vragen… Speculaties...

Zelf ben ik er niet van overtuigd dat "wat nog niet verklaard is" in het esoterische gezocht moet worden. Het lijkt me net zo iets als Intelligent Design . "Als iets bepaalds niet te verklaren is dan moet God dát wel gedaan hebben", 

- de "God-van-de-hiaten-theorie". 

Veel in de natuur zou "onherleidbaar complex" zijn.

Dooddoener.

De mens zal nooit achter de ultieme waarheid komen. Toch ga ik liever af op wat de wetenschappelijke methode oplevert dan dat ik me overgeef aan zweverig gedoe omdat ik iets niet snap.

Wetenschap probeert de tastbare werkelijkheid te verklaren.

Toch?

Hoewel…

Dobbelen met Schrödingers kat

Zoals gezegd; kwantummechanica geeft de wetenschap hoofdbrekens.

Voor mij als leek is deze tak van wetenschap bedrijven abracadabra, maar zal een poging wagen uit te leggen van wat ik ervan denk te weten (mocht dit niet juist zijn - zal met "de klok en de klepel" te maken hebben - laat het me dan ff weten…). Kwantummechanica lijkt wel op een moderne vorm van Alchemie…, terwijl fysici toch veelal werken middels de wetenschappelijke methode...

Sinds de "kwantumsprong" van Niels Bohr (1885-1962) is de doos van Pandora open.

Elektronen en fotonen die zich gedragen als deeltje én golf… (golf-deeltje-dualiteit)

De zekerheid die de "klassieke" natuurkunde leek te bieden begint op "kwantum-niveau" op een vorm van kansberekening te lijken.

O.a. theoretisch natuurkundigen proberen "achter de waarheid" te komen met tal van rekenmodellen en experimenten.

In de deeltjesfysica wordt tegenwoordig aangenomen dat een fysiek systeem - zoals een elektron - zich deels en daarbij ook nog eens TEGELIJKERTIJD in de voor zich alle (theoretisch) mogelijke bijzondere eigenschappen - kwantumtoestand (kwantum-superpositie) -  kan bevinden. Dit volgens de interpretatie van de huidige kwantumwetenschappen, o.a. voortbouwend op de berekeningen van Erwin Schrödinger. Bij meting wordt echter slechts één toestand (één van de mogelijk TEGELIJKERTIJD aanwezige configuraties) van een betreffend deeltje gemeten en (dus) weergegeven.

En dan die kwantumverstrengeling waar ik het eerder over had… Hoe kan het zijn dat deeltjes, zelfs op grote afstand, met elkaar verbonden zijn en zo elkaars kwantumtoestand beïnvloeden terwijl ze niet fysiek met elkaar kunnen "communiceren"? -en dit ook nog eens met een oneindige snelheid, dus sneller dan het licht, wat volgens Einstein's algemene relativiteitstheorie niet zou kunnen, maar wel wordt geobserveerd.

Er bestaat het idee binnen de wetenschap, althans bij sommige wetenschappers, dat de kwantumstaat van een deeltje bepaald wordt door de waarnemer (!). Zelfs het bestaan van een deeltje zou afhankelijk kunnen zijn of het geobserveerd wordt of niet. Dit lijkt mij persoonlijk pure waanzin… Dit zou kunnen inhouden dat als ik mijn ogen dicht doe het complete universum verdwijnt… Alles om mij heen niet eens bestaat… Verdomd! Dit is solipsisme!

 Erwin Schrödinger (1887-1961) kwam in 1935 met een gedachte-experiment, een paradox, omtrent het begrip superpositie (kwantumtoestand) om de absurditeit van dit gegeven te verbeelden. Hier onverkort geciteerd uit Wikipedia en vertaald uit het originele stuk van Schrödinger:

Een kat wordt in een stalen ruimte opgesloten, samen met de volgende helse machine (die men afschermen moet tegen direct ingrijpen van de kat): in een buisje zit een minuscuul klein beetje van een radioactief element, zo weinig, dat gedurende een uur mogelijk een van de atomen vervalt, maar even waarschijnlijk ook niet. Vervalt een atoom, dan detecteert een geigerteller dat en laat via een relais een hamertje vallen, dat een flesje met blauwzuur stuk slaat. Als men dit systeem een uur lang aan zichzelf heeft overgelaten, dan zal men zeggen dat de kat nog leeft als intussen geen atoom vervallen is. Het eerste atoom dat vervalt zou de kat vergiftigd hebben. De toestandsfunctie van het hele systeem zou dat zo uitdrukken, dat daarin de levende en de dode kat gelijktijdig gemengd voorkomen. Het kenmerkende aan zulke gevallen is, dat een oorspronkelijk tot atomair bereik beperkte onbepaaldheid zich vertaalt in grofzintuigelijke onbepaaldheid, waarover dan door directe waarneming beslist kan worden.

Als het nu waar is dat een deeltje niet noodzakelijk bestaat tot het geobserveerd wordt, dan is het niet zeker of de hamer ooit kan vallen – wellicht moet hij vallen, wellicht kan hij vallen, wellicht kan hij niet vallen. Totdat de doos open gemaakt wordt, is het dus niet zeker wat er gebeurd is. De uitsmering van mogelijkheden over het veld der waarschijnlijkheid betekent dus dat zolang de doos dicht is, de kat tegelijkertijd zowel in leven als dood kan zijn. Zolang er geen observatie mogelijk is, is het niet anders te zeggen.

De speciale relativiteitstheorie van Albert Einstein (1879-1955) en kwantumverstrengeling lijken met elkaar in tegenspraak. Zoals gezegd: Albert Einstein moest maar niets hebben van deze "spukhafte Fernwirkung" (in het Engels: "spooky action at a distance"). 

Samen met twee andere fysici, Podolsky en Rosen, kwam Einstein tot een gedachte-experiment met de bedoeling de kwantumtheorie aan het wankelen te brengen, de zogenaamde EPR-paradox, om zo het principe van lokaliteit nog eens te bevestigen. Hij dacht zo te bewijzen dat verstrengeling niet plaats vindt. 

Einstein: "God (= de natuur) dobbelt niet!"

Bohr: "Vertel God niet wat te doen!"

John Bell (1928-1990) kwam later met de theoretische voorspelling dat non-lokaliteit wel degelijk zou kunnen bestaan. John Clauser liet vervolgens met een wetenschappelijk experiment zien dat "verstrengeling", dus zo ook non-lokaliteit ("action at a distance"), wel degelijk is te meten - een uitkomst dat volledig in gaat tegen het principe van de algemene relativiteitstheorie van Einstein! Zelfs Clauser is (nu nog steeds) niet echt blij dat zo "spooky action" is "bewezen"...

Tja… In het wetenschappelijk domein staat men nog steeds voor raadsels hoe dit zou kunnen… Is die "spooky action" slechts schijn en is er tóch sprake van lokaliteit via, zoals sommigen vermoeden, een andere dimensie? Er zijn namelijk aangetoond meer dimensies dan de drie die wij zelf kunnen waarnemen (mogelijk zijn dit er elf). De wetenschap schiet hier (nog?) tekort.

Onlangs zag ik een Amerikaanse TV-serie van NOVA - "The Fabric of the Cosmos" (uit 2011) - waarin Brian Greene, theoretisch natuurkundige en "snaar-theoreticus", tracht uit te leggen wat kwantummechanica zoal behelst. Op het allerkleinste niveau lijkt de werkelijkheid zoals wij die denken te kennen m.i. wel op tovenarij… De wereld op z'n kop… En dan te bedenken dat zonder kwantummechanica er geen computers, mobiele telefoons of internet zouden kunnen bestaan… 

Persoonlijk interesseer ik mij voornamelijk in biologie en dan specifiek zoölogie, met daaraan gekoppeld evolutiebiologie. Van natuurkunde en wiskunde heb ik niet veel kaas gegeten. Kosmologie en geologie hebben tot op zekere hoogte mijn belangstelling, maar deeltjesfysica en alles wat daaromheen zweeft zijn leuk om over te filosoferen, maar snap er - zeker als het gaat om de wiskundige inhoud - de ballen van. Brian CoxBrian GreeneLawrence Krauss, wijlen Carl Sagan en ook de Nederlandse Robbert Dijkgraaf*** weten e.e.a. in redelijk begrijpelijke taal voor een breed publiek uit te leggen. Het moet, voor mij althans, niet al te ingewikkeld worden.

Iemand was zo aardig de complete aflevering van NOVA, "The Fabric of the Cosmos - Quantum Leap" dat gaat over kwantummechanica, op YouTube te zetten. Dus heb ik 'm maar even ingesloten op deze pagina. Dit omdat e.e.a. in woord en beeld wordt uitgelegd. Een aantal eminente wetenschappers passeert de revue.

ALLE materie waaruit ons universum bestaat houdt zich aan dezelfde natuurlijke wetmatigheden. De allerkleinste deeltjes waaruit die materie is opgebouwd zal zich ook moeten houden aan deze wetmatigheden. Dit impliceert dat indien sprake zou zijn van non-lokaliteit van deeltjes materie dat is opgebouwd uit die deeltjes "verstrengelt" met andere materie "op afstand" ("ergens anders") in het geval deze uit de daarmee verstrengelde deeltjes is opgebouwd. Dit is tot op heden NIET gebleken. En dat is vreemd! Het lijkt erop dat de theoretische modellen niet juist zijn of de werkelijkheid niet benaderen… 

Of toch?

Een toestand van één minuscuul deeltje zou zo grote gevolgen kunnen hebben voor het hele universum! Geen wonder dus dat filosofen en mystici* hiermee aan de slag gaan… EN heel veel wetenschappers!

Er zijn er die een kater krijgen van die kat van Schrödinger.

En de hypothesen stapelen zich op…

Multiversum

Wat was er vóór de Big Bang?….Wat zijn de gevolgen van inflatie (het uitbreiden) van het heelal? Wat doet "donkere energie" met inflatie?

Oneindige inflatie, "eternal inflation", zou volgens diverse theoretische modellen leiden tot een oneindige hoeveelheid universa; het multiversum. Gecombineerd met de snaartheorie, dat zwaartekracht tot in het uiterste lijkt te verklaren (tot in het allerkleinste en allergrootste) zorgt de multiversum-hypothese voor de vreemdste speculaties. 

Als het zo is dat er een oneindig aantal universa bestaan, dan zou er ook een oneindig aantal mogelijkheden zijn in hun verschijning. Er zouden bijvoorbeeld universa kunnen bestaan die uit materie of krachten, eigenschappen, bestaan die ons universum niet heeft. Zo zouden er universa zijn waar totaal geen leven mogelijk is, en andere waar wellicht veel meer leven is dan in de onze. 

En dan is er ook nog de mogelijkheid dat er parallelle universa bestaan… De één een kopie van de ander… Dit zou het bestaan nog absurder maken dan het nu al is! Want dit zou betekenen dat wij niet uniek zijn. Dat IK niet uniek ben!(?) Dat er meer dan één Jur Kuipers bestaat! (O griezel!). Een oneindig aantal duplicaten van mijzelf (?!?) Of mogelijk personen zoals ik die nét even anders zijn… 

Terugkomend op het gegeven van "de waarnemer" en de invloed op kwantumverstrengeling en kwantumstaat (kwantum-superpositie)… 

In het multiversum bestaat de mogelijkheid dat als ik, deze Jur Kuipers, een keuze maak om te handelen, de Jur Kuipers in een ander universum niet handelt of juist "die andere keuze" maakt. En omdat er onvoorstelbaar veel beslissingen in een mensenleven worden genomen, met daarbij ook nog eens de interactie met de omgeving in acht genomen, zijn de variaties van die mogelijk andere beslissingen schielijk oneindig! Dus van Jur Kuipers bestaan er die een zodanig leven hebben geleden (sic) dat ze in vrijwel geen enkel opzicht meer op deze Jur Kuipers lijken. En er zijn er die niet meer leven… of langer zullen leven… 

Predestinatie krijgt zo wel een heel aparte betekenis…

Kwantumprocessen "geïnitieerd door de waarnemer" overtuigen mij niet. Brian Greene die het tracht uit te leggen in "The Fabric of the Cosmos - Universe or Multiverse" komt op mij meer over als goochelaar of gladde verkoper dan de wetenschapper die hij is. Hier de complete NOVA aflevering die door iemand op YouTube is gezet. Oordeel zelf.

Parallels

Alternatieve geschiedenissen… 

Wat als die ene asteroïde ca. 65.000.000 jaar geleden onze planeet gemist had? Hadden er dan tegenwoordig dinosauriërs in auto's rondgereden? Zou er zo'n "parallelle wereld" kunnen bestaan? (…)

Wat als die doorgeschoten aap, wat Homo sapiens toch is, bijna 200.000 jaar geleden NIET op Aarde was verschenen? Had het leven op de planeet er dan anders uitgezien? De door de mens uitgeroeide levensvormen zouden dan nog kunnen bestaan. Op zo'n mensloze "zuster planeet" ergens in een ander universum zou ik wel 's een kijkje willen nemen…

Die ene parallelle wereld zou zo totaal kunnen verschillen van de andere en toch in zekere zin met die andere verbonden zijn. Het wordt de veel-werelden-interpretatie genoemd en kent een aantal aanhangers (theoretisch natuurkundigen), waaronder Alexander Vilenkin die niet echt vrolijk wordt van de gedachte "niet uniek te zijn" in het multiversum. Hier een interview met Alexander Vilenkin uit 2007 (podcast):

Betreffende podcast van deze webpagina (link): ThoughtCast-The End of Our Universe among other timely topics… (moet toegeven dat ik er van in de lach schoot… - zo ook de interviewster - , wat mogelijk meer over mij, de Jur Kuipers op deze planeet in dit universum, zegt dan over Vilenkin die in 2007 op diezelfde aardkloot een en ander probeerde uit te leggen…)

Laat duidelijk zijn: het multiversum en veel-werelden-interpretatie zijn hypothesen. Sterke VERMOEDENS, op basis van veelal wiskundige modellen van theoretisch natuurkundigen. Sommige van die modellen LIJKEN aannemelijk.  Het probleem is echter dat deze hypothesen tot nu toe niet toetsbaar zijn gebleken. Tot nu toe geen enkel bewijs dat het multiversum bestaat, laat staan "veel-werelden"… Een (mogelijk) nog te ontdekken rimpeling in de Kosmische achtergrondstraling zou "hoop" kunnen bieden…

Een van de beste afleveringen uit de SF-TV-serie Star Trek: The Next Generation was m.i. de aflevering "Parallels" dat in 1993 werd uitgezonden. Hier een beschrijving op een website die ik elke "Trekkie" kan aanraden (link): http://www.tor.com/blogs/2013/02/star-trek-the-next-generation-parallels. In "Parallels" komt die veel-werelden-interpretatie aan bod.

Het leuke van de "Star Trek-franchise" is m.i. dat afleveringen niet zelden wetenschappelijke hypothesen, theorieën en gedachte-experimenten trachten te verbeelden… om dit zo voor de leek begrijpelijk te maken…


De mens in het centrum en God van boven

Het hemelgewelf, de Zon, de Maan, de sterren lijken om de Aarde heen te draaien. Eeuwenlang hielden mensen vast aan het geocentrische model. Griekse filosofen als Aristoteles geloofden erin en zo kwam het dat dit gegeven terecht kwam in het Christendom van de middeleeuwen, dat zwaar op de ideeën uit Ptolemaeus' werk Almagest leunde, tot dogma werd verheven (dat weer sterk was beïnvloed door het denken van Aristoteles). In het Christendom staat de mens centraal, verheven boven al het andere leven. God, de egocentrische Oppermachtige die de mens heeft geschapen naar Zijn evenbeeld, de Schepper van alle dingen, bestuurt. Het zou meer dan 1500 jaar duren voordat de Christelijke wereld dit geocentrische denkbeeld zou loslaten.

De door de (Oost) Romeinse keizer Theodosius I tot doctrine verheven Christendom drukte vanaf de vierde eeuw het filosofisch denken van de Grieken vrijwel compleet weg. Andere religies werden in het laat Romeinse Rijk verketterd en met wortel en tak uitgeroeid. Romeinse vestingsteden werden later na het uiteen vallen van dat Rijk "Katholieke Bisdommen". Christendom is hermeneutisch van aard...  Aannemen wat je volgens de interpretatie van de Bijbel verteld wordt, - het kritisch onderzoeken of hetgeen je wordt verteld of leest wel echt is gebeurd of zo is bedoeld, zelf nadenken, werd door vroege Christelijke machthebbers niet bepaald gestimuleerd of zelfs de grond in geboord. Het Christendom is een geweldige uitvinding waarvan machthebbers vele eeuwen hebben kunnen profiteren. De burger bij goed (= gewenst) gedrag "bij leven" na de dood "de hemel" voorspiegelen, met daarbij het dreigement dat bij ongewenst gedrag "hel en verdoemenis" wacht. Ongewenst gedrag dat wordt ingegeven door kwade invloed van de Duivel.

In de Bijbel wordt anders gebruik gemaakt van de 'persoon' Satan dan in het Jodendom, waarin deze in de Bijbel beschreven figuur zijn oorsprong vindt. Aanvankelijk in het Jodendom een figuur die als afgezand van God mensen op de proef stelt (niet alleen in dat Paradijs-verhaal) is in de Christelijke Bijbel een monster die zich nestelt in de geest van 'andersdenkenden'. Ook mensen die niet tot 'de groep' behoren, "heidenen", kunnen bezeten zijn van de Duivel. Niet alleen in het Oude Testament, maar vooral in het Nieuwe Testament krijgt de Duivel een rol die bedoeld is om mensen aan de Christelijke doctrine te binden. Elaine Pagels' boek "The Origin of Satan: How Christians Demonized Jews, Pagans, and Heretics" is wat dit gegeven betreft absoluut een aanrader (ik meen dat er inmiddels een Nederlandse vertaling van is).

De klok van "de vooruitgang" werd in de middeleeuwen door rigide interpretatie van het Bijbelse verhaal stilgezet of zelfs teruggedraaid.

Het geocentrische model, de wereld centraal in de kosmos, was niet alleen een concreet gegeven maar ook een metafysische. Daaraan tornen bracht het bouwwerk dat gelovigen in het hoofd hadden opgebouwd op de grondvesten wankelen. Alleen al te denken dat de Aarde NIET het centrum van de Kosmos zou zijn tartte elke voorstelling. De mens zou van zijn voetstuk vallen.

Toen de gordijnen in Europa na eeuwen open gingen, doordat de rijk geworden burgerij zich met bestuur ging bemoeien en zo aan de macht van de kerk ging tornen, kwam er hernieuwde belangstelling voor de oude Grieken, maar vooral ook - en dat wordt tegenwoordig maar al te vaak vergeten - voor de kennis die er in de Islamitische wereld was opgedaan.

De Islam met een andere traditie dan het Christendom bouwde tijdens het Islamitische gouden tijdperk (750-1297) voort op het denken van de "Oude Klassieken". De Renaissance - "de Wedergeboorte van Europa" - luidde in de 14e eeuw de herontdekking van die "Oude Klassieken" in. De invloed van Islamitische wetenschap op die van de Europese wordt tegenwoordig, is niet alleen mijn indruk, sterk onderschat. Heel veel inspiratie kwam namelijk niet van "de Grieken", maar uit de Arabisch Islamitische wereld! Dit artikel van Jim Al-Khalili in The Guardian is m.i. in dit verband buitengewoon het lezen waard (link): It's time to herald the Arabic science that prefigured Darwin and Newton. De door Al-Khalili gepresenteerde BBC-documentaire-serie Science and Islam (2009) gaf mij veel nieuwe inzichten. 

Over de teloorgang van Islamitische wetenschap en filosofie, dat gevolgen heeft tot op de dag van vandaag, wat uitgerekend plaatsvond toen wetenschap in Europa opleefde, zal ik het het wellicht een andere keer hebben.

De Duits-Poolse Nicolaas Copernicus (1473-1543) die met het heliocentrische model kwam zei schatplichtig te zijn aan de in het Turkse Harran geboren Al-Battānī (853-929). Al-Battānī ging met zijn sterrenkunde verder met de gegevens uit de Almagest van Ptolemaeus. Tycho Brahe, Johannes Kepler,  en Galileo Galilei maakten gebruik van zijn gegevens. Zelfs vandaag de dag hebben Al-Battānī's observaties nog invloed op geofysica. Ibn al-Shatir (1304-1375) heeft bovendien onmiskenbaar veel invloed gehad op het denken van Copernicus.

Copernicus (geboren als Niklas Koppernigk) kwam als eerste met een goed gefundeerde heliocentrische theorie (er was eeuwen daarvoor al door sommige Grieken over gefilosofeerd). Dat er sprake is van een zonnestelsel. Het wetenschappelijk gefundeerde heliocentrische systeem, de Zon centraal met de Aarde en andere planeten daarom heen draaiend, was geboren. De Aarde uit het centrum. Het duurde echter tot een aantal decennia na zijn dood voordat het opgang deed. Copernicus wist namelijk dondersgoed dat hij met zijn theorie inging tegen de doctrine van de oppermachtige Rooms-katholieke Kerk en hing zijn ideeën niet aan de grote klok. De Katholieke Kerk liet hem met rust omdat ze hem beoordeelde als wiskundige en niet als astronoom. Problemen met de Katholieke Kerk ontstonden toen Galileo Galilei (1564-1642), die met de net uitgevonden telescoop de hemel observeerde, in 1610 publiekelijk een lans brak voor de heliocentrische theorie van Copernicus, wat ertoe leidde dat Copernicus' werk in 1612 door de Katholieke Kerk in de ban werd gedaan. Galilei werd in 1632, na eerdere waarschuwingen, stevig op de vingers getikt omdat hij in geschriften de copernicaans-heliocentrische theorie bleef benadrukken en moest na veroordeling in 1633 de rest van zijn leven onder huisarrest doorbrengen alwaar hij tien jaar later stierf. Hij hield zich maar verder tot zijn dood gedeisd (liet nog wel een belangrijk werk naar Nederland smokkelen...). Eerder, in 1600, was de excentrieke, zeer polemisch ingestelde, Giordano Bruno op de brandstapel terechtgekomen nadat hij had beweerd dat de Zon een ster was.

Sir Isaac Newton (1643-1727) wist met behulp van de door hem geformuleerde zwaartekrachttheorie (gravitatiewet) de ideeën over de werking van zwaartekracht van filosoof Aristoteles te ontkrachten, waardoor vrijwel niets de heliocentrische theorie nog in de weg stond. Het duurde echter nog tot in de negentiende eeuw voordat het heliocentrische systeem algemeen werd geaccepteerd. 

Na hem in 1992 te hebben "vrijgesproken" bood de Rooms Katholieke Kerk in 2000, bij monde van Paus Johannus Paulus II, haar excuses aan voor haar behandeling van Galilei. ...Niet aan Galilei, ...maar aan God...

Tegenwoordig doet het er niet meer toe om zaken geocentrisch danwel heliocentrisch te bezien. Dit komt door de algemene relativiteitstheorie van Einstein.  Vanwege deze visie hangt het er namelijk maar net vanaf vanuit welk perspectief je (modern) wetenschappelijk beredeneert.


"Nieuwe natuurkunde" sprookje of paradigmaverschuiving?

Isaac Newton zei eens "If I have seen further it is by standing on the shoulders of giants". Deze uitspraak zou kunnen impliceren dat veranderingen in de wetenschap gradueel zijn. Dit is lang niet altijd het geval. 

Vondsten of ontdekkingen worden niet zelden per ongeluk gedaan. Soms niet eens door "wetenschappers".

 Op zoek naar "de Steen der Wijzen", pogingen om zelf Goud te maken, dampte Alchemist Hennig Brand (17e eeuw) 60 emmers menselijke urine in... Hij ontdekte echter een licht ontvlambare stof dat helder licht afgeeft: Fosfor. Een "gelukkig toeval"! Het experiment van Brand werd  een aantal jaren geleden in een BBC-documentaire nog eens dunnetjes over gedaan…(The Story of Science; What Is the World Made Of?). Hilarisch! (ingedikte urine schijnt nogal te stinken...)

De eerder genoemde Archimedes dacht dat alles, alle materie, naar het middelpunt van de Aarde toe wordt getrokken en dat objecten naar dit middelpunt vallen met een snelheid dat evenredig is met de zwaarte van het object. Zo kwam bij Archimedes het idee op dat de Aarde in het centrum moet staan, wat nog eens door Ptolemaeus leidde tot een geocentrisch wereldbeeld dat vervolgens tot dogma werd verheven. 

In bijgaande video laat een astronaut op de Maan (Apollo 15) zien dat objecten in een vacuüm onafhankelijk van het gewicht even snel vallen (in dit geval een vogelveer en een hamer), precies zoals Galileo Galilei middels berekeningen had voorspeld. Archimedes kreeg ongelijk. O ja… er zijn luitjes die denken dat de landingen op de maan nep waren, - kan slechts meewarig het hoofd schudden en mijn schouders ophalen...

Voilà!

Spectaculaire wetenschappelijke vondsten vinden niet zelden plaats nadat een wetenschapper vanuit een geheel andere invalshoek tegen een gegeven these aan is gaan kijken. Niet voortbouwen op wat eerder was geconcludeerd. 

Als dan iemand in vroeger tijden met een ongebruikelijk, degelijk gefundeerde, bewering kwam moest worden opgebokst tegen de macht van de kerk, wat grote risico's met zich meebracht. Het leidde maar al te vaak tot verkettering. Levensgevaarlijk! Speelt ook nog eens mee dat dogma in de hoofden van gelovigen gaat zitten… Dus het wereldbeeld van de gelovige is gekoppeld aan zijn of haar eigen (voort)bestaan…, het - zoals ik het noem - metafysisch landschap in het hoofd. Zo geen begrip voor andersdenkenden, maar demonisering. Geen"wonder" (sic!) dat het zo lang duurde dat inzichten veranderden. (Een Jehovah's Getuige die onlangs op bezoek kwam zei mij dat ik me vooral niet teveel moest aantrekken van wat er zoal uit wetenschap voortvloeit… - God schiep de mens met anderhalve kilo hersenen om vooral niet zelfstandig na te hoeven denken… Wat een armoe).

Volgens wetenschapsfilosoof en natuurkundige Thomas Kuhn (1922-1996) is het lang niet altijd zo dat wetenschap geleidelijk verandert (voortbordurend op eerdere inzichten). Het gaat niet zelden schoksgewijs. Een paradigmaverschuiving, wat kan leiden tot verwarring, weerstand en heel veel vragen. 

Je moet wel van heel goede huize komen om een wetenschappelijk aanvaardbaar geachte theorie omver te gooien… Carl Sagan (1934-1996) zei het zo: "Extraordinary claims require extraordinary evidence"

Isaac Newton ontwikkelde zijn zwaartekrachttheorie vanuit de gedachte dat God wel moest werken volgens te kwantificeren wetten. Het universum als een raderwerk, het mechanistische heelal. Newton's theorie werd vervolgens door Albert Einstein*** middels zijn algemene relativiteitstheorie aangevuld en eigenlijk compleet anders onderbouwd, -zwaartekracht middels verbuiging van ruimte en tijd. Die verschillende zwaartekrachttheorieën leveren onder dezelfde omstandigheden (soms minimaal) verschillende uitkomsten op. Ze worden ook gecombineerd, zoals in de ruimtevaart. Een GPS-sateliet wordt bijvoorbeeld gelanceerd en draait om de Aarde op basis van Newton's gravitatiewet, terwijl de verzonden data van GPS-satellieten,- die exact moeten aangeven waar locaties zich op Aarde bevinden - voortdurend vanaf begane grond moeten worden gecorrigeerd omdat door verbuiging van "ruimte-tijd", conform de algemene relativiteitstheorie, posities t.o.v. onze planeet anders zijn dan volgens Newton's theorie voorspeld.

Zwaartekracht is nu weliswaar tamelijk voorspelbaar, maar wát is het en had Albert Einstein wel helemaal gelijk? Het lijkt erop dat kwantummechanica, maar ook snaartheorie de komende tijd kunnen zorgen voor een "paradigmshift" (paradigmaverschuiving) en dat niet alleen wat zwaartekracht betreft. Het materiële denken komt op z'n kop te staan.

De kritiek op die niet zelden speculatief overkomende "nieuwe natuurkunde" is niet van de lucht. Veel in de kwantummechanica en kosmologie, lijkt, zeker voor een leek als ik, langzamerhand meer op gezwam in de ruimte (of de diepte…). "Filosofie" dat je schijnt te moeten "geloven" (aannemen) i.p.v. te verifiëren. Het lijkt wel op religie! Wat ik dus een zwaktebod vind om de werkelijkheid om ons heen te verklaren. 

1001004005716033

Natuurkundige Jon Butterworth schreef in The Guardian een stuk over "het sprookje van de nieuwe natuurkunde" (link): Fairytale of New Physics. Hij noemt daarin o.a. wetenschapsjournalist Jim Baggott die onlangs het boek "Farewell to Reality; How fairytale physics betrays the search for scientific truth" publiceerde. 

Lee Smolin, theoretisch natuurkundige, kan zich niet vinden in veel wat uit de snaartheorie wordt gedestilleerd. Hij gruwt van het Antropisch principe waar sommige "snaar-theoretici" mee komen. De wetenschappelijke methode wordt zo, is ook mijn indruk, ingeruild voor teleologie. Voordat je het weet zit wetenschap weer in de kerk. Karl Popper zou zich in zijn graf omdraaien. Hoezo toetsbaar, verifieerbaar of falsifieerbaar… Lee Smolin kwam in 2006 met het boek "The Trouble With Physics: The Rise of String Theory, the Fall of a Science, and What Comes Next". Naast van "snaar-theoretici", waarvan hij vond dat die zich in de V.S. in het wetenschappelijke domein een monopoliepositie hadden toegeëigend, krijgt Smolin vanwege zijn meningen veel kritiek van diverse wetenschappers te voortduren.

Het is niet voor het eerst dat mensen hun wereldbeeld, hun metafysisch landschap, overhoop zagen gooien… Die "nieuwe natuurkunde" is "nieuwe wetenschap" dat nog in de kinderschoenen staat. Het rammelt nog aan alle kanten. De onderbouwing is, zoals gezegd, niet zelden speculatief. Persoonlijk krijg ik af en toe kromme tenen van wat zoal wordt beweerd (zie bovenstaande). 

Het is comfortabel vast te houden aan wetenschap dat werkt, maar dit houdt nog niet in dat het ultieme antwoord op veel vragen is gevonden. Een totaal nieuwe invalshoek kan wellicht leiden tot grote vooruitgang op tal van terreinen en zaken aanboren waarvan we het bestaan (nog) niet eens weten. Consensus bestaat niet in het wetenschappelijk domein. Wetenschap is falsifieerbaar, - er moet steeds gepoogd worden gaten te schieten in aanvaarde theorieën. Een bewering, hypothese, moet echter wel eerst onderbouwd worden voordat het tot wetenschappelijke theorie kan worden verheven. Binnen die "nieuwe wetenschap" schort daar het e.e.a. aan. Maar wie ben ik… (een amateurtje…)

Hoe? Waarom? Wat is wijsheid? Wat is waarheid? Wat is de werkelijkheid? Hoe is de werkelijkheid?** 


Beter "ongelovige Thomas" dan zomaar klakkeloos zaken "voor waar" aannemen

Pseudowetenschappen zoals parapsychologie en astrologie leiden niet tot meer kennis en/of wijsheid. En hoewel religies en andere esoterische stromingen "zingeving" en "troost” kunnen bieden betekent dit nog niet dat het beloofde "waar" is. Deze "warme deken" is m.i. een illusie. Een belevingswereld dat "WAAR" lijkt is niet zelden "SCHIJN". 

In 2011 vertelde Michael Shermer op een TED-conferentie over het patroon van zelfbedrog. Amusante video. (Nederlands ondertiteld)

Ons brein zet ons regelmatig op het verkeerde been. Een "gevoel" is nog geen waarheid. Het gevoel dat een entiteit over ons waakt betekent nog niet dat 'ie echt bestaat. "Zingeving" wordt dan jezelf voor de gek houden. Heel veel mensen durven die "zekerheid" niet los te laten omdat anders het fundament onder hun bestaan wegvalt. Maar MIJN HEMEL! Wat laten ze veel liggen! Daar "kies" ik niet voor hoor! Dan gaan de luiken dicht. "Geloven" is een zwaktebod, geen teken van kracht. Het doet het menselijk intellect tekort.

Resultaten uit Wetenschap zijn niet zelden tegen-intuïtief, ze gaan TEGEN het "gevoel" in. 

Het is intuïtief te ervaren dat de Zon rond de Aarde draait. IS NIET WAAR!

…of…Dat de Aarde plat is... IS NIET WAAR!

Wees als ongelovige Thomas;

WEET NIKS ZEKER.

ZOEK HET UIT! 

DENK ZELF NA! 

GELOOF HET NIET! 

ONDERZOEK!

MENS DURF TE DENKEN!

SAPERE AUDE!


I have no doubt that in reality the future will be vastly more surprising than anything I can imagine. Now my own suspicion is that the Universe is not only queerer than we suppose, but queerer than we can suppose

J.B.S. Haldane

afbeeldingen bij dit essay:  boekomslagen van www.bol.com en www.amazon.com, alle andere platen via Wikipedia (copyright-vrij comform creative-commons-licence), behalve afbeelding van handen met schetsboek, waarvan ik de bron niet heb kunnen achterhalen en "Star Trek-Parallels" wat een schermafbeelding is (uit betreffende TV-aflevering).

*in 1997 schreef Victor Stenger, hoogleraar natuurkunde en astronomie, die enige kennis heeft van kwantummechanica, een kritisch stuk over “kwantummystici" zoals Deepak Chopra en Fritjof Capra. In zijn artikel “Quantum Quackery” tracht hij het voor de leek kwantummechanica enigszins begrijpelijk te maken waarom deze heren flauwekul verkopen. Link op de website van Skeptical Inquirer: Quantum Quackery. Op 5 december 2013 weidde ik op JUR’s BLOG nog wat verder uit over “Woo-Meister” Deepak Chopra, klik op deze link: mysticus Deepak Chopra slaat surrealistische kwantumwartaal uit in Mexicaans duel met evolutionair bioloog Richard Dawkins

**extra: artikel van  Zeeya Merali op de website van Nature over de mogelijke oorsprong van "ruimtetijd" en de "werkelijkheid" - met podcast en video (link) : Theoretical physics: The origins of space and time

***inmiddels heeft Robbert Dijkgraaf voor DWDD University drie publieke colleges gegeven (klik op links om video’s te bekijken):

De oerknal door Robbert Dijkgraaf (17 mei 2012)

Het allerkleinste door Robbert Dijkgraaf (16 november 2012)

 'Einstein' by Robbert Dijkgraaf (29 november 2013)

extra (link): YouTube-video: Universiteit van Nederland- Wie bepaalt of jij dit college gaat aanklikken? (2 december 2013) 

extra (link): Trouw- 'Mens en robot verschillen niet zo veel’ (12 januari 2014) met o.a. interview met Daniel Dennett, - mooi citaat uit dat artikel:  "Dennett is de duivel, waarschuwde iemand ooit. Bij hem is het niet zo dat de keizer geen kleren heeft, maar de kleren hebben geen keizer

VPRO-Labyrinth (video) - Het ontstoken brein (november 2012)


© Jur Kuipers 2013